Sprawiedliwy, społeczny i innowacyjny.
Wszystkie podatki i daniny są sprawiedliwie rozłożone na pracę, kapitał i automatyzację – najwyżej jedna trzecia od każdego dochodu. Praca się opłaca, a mocna sieć socjalna i dywidenda transformacyjna zapewniają spokój społeczny. Gminy i regiony decydują bardziej samodzielnie, europejski dach chroni wspólne interesy decyzjami większości.
Wszystkie modele obliczeniowe są otwarte do sprawdzenia.
* Wyliczenie według zasad projektu dla zatrudnionych, 2028, dzisiejsza siła nabywcza, po obowiązkowym oszczędzaniu (10%) i dopłacie na obciążenia z przeszłości; na przykład +1 461 zł miesięcznie przy rocznym dochodzie 64 000 zł.
Dzisiejszy system:
Dzisiejszy system narastał warstwa po warstwie. Obciąża pracę bardziej niż cokolwiek innego i pozostawia obywateli, gminy i regiony sfrustrowanych.
Średnia w Polsce – tuż poniżej średniej OECD (34,9 %). Ale ponad cztery piąte tego klina to składki ZUS i składka zdrowotna.
Zryczałtowany podatek od dochodów kapitałowych („podatek Belki”). Złoty z kapitału wnosi znacznie mniej niż złoty z pracy.
Gmina, powiat, województwo, państwo i UE. Pieniądze i zadania krążą między szczeblami, cele nie są osiągane.
Składki społeczne obciążają wyłącznie pracę ludzką. Kto zastępuje pracę maszynami, oszczędza na składkach.
Źródła: OECD, Taxing Wages 2025 (osoba samotna, przeciętne wynagrodzenie, 2024); ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, art. 30a (19 %).
Koncepcja:
Każdy element został już gdzieś na świecie wypróbowany. Złota Trzecia łączy je w system, który da się wyjaśnić na jednej stronie.
Opodatkowany jest dochód brutto – bez odliczeń, bez wspólnego rozliczenia. Podstawowe potrzeby są wolne od podatku; powyżej praca opłaca się na każdym progu. Progi leżą na poziomie jednokrotności, półtorakrotności, dwukrotności i trzykrotności podstawowych potrzeb i rosną razem z nimi.
Praca nie jest już obciążana podwójnie: żadnych składek ZUS ani składki zdrowotnej. Firmy przekazują do wynagrodzeń co najmniej 80% zaoszczędzonych składek pracodawcy. Chodzi o składki, które znikają – emerytalne, rentowe i na Fundusz Pracy; składka wypadkowa i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych pozostają po stronie pracodawcy. Ustawa zobowiązuje do odpowiedniego dostosowania wszystkich umów o pracę do dnia wprowadzenia systemu. Niezależny monitoring wynagrodzeń brutto według branż towarzyszy pierwszym latom; pracodawca, który nie dostosuje umów, wpłaca różnicę do funduszu obciążeń z przeszłości. Dania już dziś prawie nie pobiera składek społecznych.
Liczą się też zyski ze sprzedaży. Zamiana pensji na dochód kapitałowy przestaje się opłacać.
Żadnych zwolnień. Kto dziedziczy firmę lub dom, może odroczyć podatek – nikt nie musi sprzedawać, żeby go zapłacić.
Liczy się tylko wartość działki, nie budynek. Kto buduje lub remontuje, nie płaci za to. Nie można przerzucać na czynsz.
Majątek do ok. 8 479 400 zł (2 mln euro) pozostaje nietknięty. Powyżej obowiązuje podatek minimalny, zaliczany na poczet podatku dochodowego.
Dotyczy to wprost platform cyfrowych. Zyski można przesunąć, klientów nie.
Jak przy etykiecie energetycznej widać od razu, ile produkt kosztuje i dlaczego. Klasyfikacja zależy od śladu zasobowego i węglowego, nie od pochodzenia. Stawka 33 % dotyczy tylko produktów szkodliwych. Niższą stawkę dostawcy uzyskują dzięki certyfikacji w uprawnionych jednostkach nadzorowanych przez państwo – to konkurencja o zrównoważony rozwój.
Kto mało zużywa, zyskuje. Szwajcaria od lat zwraca swoją opłatę za CO₂ wszystkim w równych częściach.
Dorośli w całości, dzieci w 80%, bez wniosku. Daje każdemu udział w tym, co przynosi transformacja: w podatkach sterujących i zyskach z cyfryzacji.
Utkana z wielu węzłów – każdy trzyma, nikt nie przepada: zdrowie, opieka, emerytura minimalna, podstawowe potrzeby przy niezdolności do pracy i bezrobociu. Kto zarabia mało, otrzymuje dopłatę do poziomu podstawowych potrzeb; każdy samodzielnie zarobiony złoty liczy się tylko w połowie. Ponad to – twoja własna droga z własnym zabezpieczeniem (10% wynagrodzenia na własne konto emerytalne, zablokowane do wieku emerytalnego; kilka opcji inwestycyjnych i fundusz domyślny dla tych, którzy nie wybierają). Minimum życiowe (Polska): 2 819 zł miesięcznie dla osoby samotnej, 7 330 zł dla pary z dwojgiem dzieci; sieć kosztuje łącznie 8,1 % PKB (2028, dzisiejsza siła nabywcza).
Ile więcej zostaje w portfelu twojego gospodarstwa domowego w Złotej Trzeciej niż dziś – po podatkach i składkach, z częścią pracodawcy w wynagrodzeniu.
Dziś: składki ZUS pracownika, składka zdrowotna, PIT z kwotą wolną, wspólnym rozliczeniem i ulgą na dzieci oraz 800+ według prawa 2026 (model uproszczony, porównany z OECD Taxing Wages). Złota Trzecia: 80% zaoszczędzonych składek pracodawcy w wynagrodzeniu, skala od wynagrodzenia i dywidendy, bez składek, obowiązkowe oszczędzanie 10% wynagrodzenia odjęte, nowy VAT (etykieta) od konsumpcji i dopłata 13,5 % ze wspólnego funduszu obciążeń z przeszłości uwzględnione. Kwoty w złotych (4,24 zł za euro, średnia 2025). Pozostali dorośli bez własnego dochodu; świadczenia pomocy społecznej nie są liczone. Dzisiejsza siła nabywcza. Szacunek projektu. Wersja 4.8: dywidenda na dziecko 80% kwoty dla dorosłego; dopłata do minimum życiowego (podstawowe potrzeby, kolejni dorośli 0,5, dzieci 0,55) z zaliczaniem własnego dochodu w połowie; trudne przypadki (czynsz, szczególne potrzeby) nie są liczone.
Liczba szczebli administracji zostaje zmniejszona. Gminy i regiony otrzymują swój udział bezpośrednio od dachu, same decydują o finansach i przekazują zadania nadrzędnym związkom administracyjnym (np. związkom infrastrukturalnym). Europejski dach przejmuje tylko to, czego gminy i regiony nie zrobią same – i nie może wziąć więcej, niż przewiduje traktat.
To, co dziś wytwarzamy, opiera się na tym, co zbudowały poprzednie pokolenia: wiedzy, technice, infrastrukturze. Coraz więcej wykonują maszyny i oprogramowanie. Dywidenda oddaje każdemu ten sam udział – z tego, co przynosi transformacja: z ceny CO₂ i stawki specjalnej na produkty szkodliwe, a także z opodatkowania platform cyfrowych w miejscu ich klientów. Jej wysokość zależy od produktu i zadań każdego kraju. Maleje, gdy znikają silniki spalinowe i emisje – i tak ma być. To, co niesie, to mocna sieć.
I wyrównuje to, czego przemiana pracy, energii i gospodarki wymaga od każdego: kto musi zmienić kierunek, nie zostaje z pustymi rękami.
gospodarować własnymi pieniędzmi: najwyżej jedna trzecia podatku, żadnych składek, własne zabezpieczenie na własnym koncie. Co miesiąc dywidenda, bez wniosku.
że poprowadzą własne sprawy: otrzymują stałe kwoty na mieszkańca i na dziecko, według tej samej zasady w każdym kraju. Na miejscu, na wniosek, wypłacają dopłatę i pomoc w trudnych przypadkach; kto według danych podatkowych i płacowych może mieć do nich prawo, otrzymuje z urzędu wstępnie wypełniony wniosek. Wysokość i zasadę zaliczania ustala państwo. Decydują o członkostwie w powiatach i związkach oraz o lokalnych programach wsparcia.
to, co można zrobić tylko razem: obronność i suwerenność cyfrową, rynek wewnętrzny bez granic, wspólne standardy. Nic więcej. Dach decyduje większością delegatów związków gmin i regionów.
Podział przez dach sprowadza się do dwóch liczb: 7 364 zł na mieszkańca i 25 832 zł na dziecko rocznie (Polska; każdy kraj stosuje tę samą zasadę do swojego produktu, średnio w krajach 15 257 zł i 53 525 zł). Więcej dzieci oznacza zatem więcej pieniędzy na szkoły. To, co gminy i regiony aktywnie zaoszczędzą na administracji, trafia do ich mieszkańców.
Średnio 15,7 % budżetów gmin i regionów przypada na administrację. Ich zadania różnią się w poszczególnych krajach; bezpośrednie porównanie udziałów ma więc ograniczoną wartość.
Złota Trzecia łączy bezpieczeństwo z wolnością: nikt nie spada poniżej podstawowych potrzeb, a kto zaczyna coś nowego – pracę, naukę, własną firmę – nie traci oparcia.
Na każde dziecko w wieku od 5 do 19 lat gminy i regiony otrzymują co roku 25 832 zł – więcej dzieci, więcej pieniędzy. Finansują z tego szkoły, opiekę i wsparcie na miejscu. Opieka, wychowanie i edukacja trafiają do dzieci jako usługi gmin i regionów; dywidenda na dziecko i minimum życiowe pokrywają potrzeby materialne.
Bez składek od wynagrodzenia, najwyżej jedna trzecia podatku od każdego złotego. Kto zarabia mało, otrzymuje dopłatę do poziomu podstawowych potrzeb; z własnego dochodu liczy się tylko połowa. Dywidenda płynie dalej – także w czasie nauki czy przy zmianie pracy.
Badania podstawowe i uczelnie należą do wspólnych zadań dachu (w rachunku całościowym 0,77 i 0,74% PKB). Praca, kapitał i automatyzacja są traktowane jednakowo: kto rozwija, zatrudnia lub zakłada firmę, płaci najwyżej jedną trzecią od każdego dodatkowego złotego.
Kultura, sport i życie wspólnoty pozostają w gminach i regionach (w rachunku całościowym 1,22% PKB). Same decydują, na co wydają pieniądze – także to, co zaoszczędzą na administracji.
Sieć trzyma, nie zatrzymując. Dywidenda przychodzi bez wniosku i nie kończy się, gdy ktoś podejmuje pracę. Dopłata do podstawowych potrzeb maleje tylko o połowę tego, co się samemu zarobi. Wysokie czynsze, szczególne potrzeby i nagłe sytuacje rozwiązują gminy i regiony na miejscu – według zasad państwa, w jednym okienku.
Wyliczenie projektu, 2028, dzisiejsza siła nabywcza. Dziś bez świadczeń pomocy społecznej (nie liczone). Według modelu brak dziś porównywalnego dochodu minimalnego: minimum życiowe wyraźnie podnosi niskie dochody; w zamian dodatkowo zarobiony złoty jest zaliczany mocniej niż dziś. Gini: wartość oficjalna 2025 (Eurostat) plus zmiana z modelu.
Współczynnik Giniego mierzy nierówność dochodów rozporządzalnych (0 = wszyscy równi, 100 = jeden ma wszystko). Według modelu spada we wszystkich pięciu krajach – dywidenda i minimum życiowe podnoszą najniższe dochody. We Francji spada tylko nieznacznie: składki pracodawcy na zdrowie i rodzinę nie mają tam górnego limitu, ich przeniesienie do wynagrodzenia podnosi także wysokie płace; wspólny limit (przeniesienie do sześciokrotności potrzeb podstawowych) ogranicza ten efekt.
Statyczne wyliczenie projektu: dzisiejszy rozkład dochodów (EU-SILC 2025), bez zmian zachowań, bez dochodów kapitałowych i majątku. Podano wartość oficjalną plus zmianę z modelu (środek przedziału najwyżej ±0,2 pkt). Jeśli gospodarstwa emerytów pozostają bez zmian, spadek jest o 1–2 pkt mniejszy. Francja 2028: przy ujęciu gospodarstw rodzinnych zamiast osób samotnych 24,4 zamiast 29,0.
Dywidenda oddaje przede wszystkim to, co wcześniej wpłacono w podatkach od szkodliwych produktów i zachowań. Gdy szkodliwe emisje znikają, ta część maleje; zdrowie i opieka kosztują więcej wraz ze starzeniem się. Wzrost działa w przeciwną stronę. Dlatego dywidenda spada z 767 zł (2028) do 537 zł (2060). Więcej pracy i automatyzacji znów ją podnosi.
Wspólny dach jest tyle wart, ile jego granice. Pięć zasad zapisano w traktacie.
Dach zatrzymuje najwyżej 32 % tego, co pobiera dla gmin i regionów – i tylko tyle, ile naprawdę kosztują jego zadania.
Każde euro ponad potrzeby trafia do gmin i regionów, do mocnej sieci i do dywidendy transformacyjnej.
Gminy i regiony otrzymują stałe kwoty na mieszkańca i na dziecko. Nikt nie musi prosić, nikt nie może obciąć.
Każde państwo samo reguluje stare długi i zobowiązania emerytalne. Dach oferuje narzędzia: wspólny fundusz ze wspólnym oprocentowaniem, spłatę najpóźniej do 2098 – a dla nadmiernie zadłużonych państw uporządkowaną procedurę nowego startu. Istniejące emerytury są wypłacane dalej. Zobowiązania bez własnego pokrycia (emerytura ustawowa, emerytury urzędnicze) są od dnia wprowadzenia obniżane o 15% w części powyżej potrzeb podstawowych, niezależnie od tego, kiedy emerytura się rozpoczęła; własne oszczędności nie są obniżane, a składki zdrowotne i pielęgnacyjne emerytów znikają. Żadne gospodarstwo emerytów nie spada poniżej dzisiejszego minimum dla osób starszych. Jeśli Polska wniesie długi i zobowiązania emerytalne do wspólnego funduszu, całość zostanie spłacona do 2098 przy dopłacie 13,5 % (2028; do 2058 r. zbieżność do wspólnej stawki 15,5 %) do wszystkich podatków; dług funduszu osiągnie szczyt 148 % w roku 2055. Sama, z własnym funduszem przy tym samym oprocentowaniu, Polska potrzebowałaby dopłaty 12,8 %. Obliczenie zakłada oprocentowanie 2,45 % (średnia z ostatnich 20 lat); przy stopach rynkowych z października 2026 (3,5–4%) wspólna dopłata wyniosłaby 18,7 %–20,4 %.
UE w ostatnim czasie nie jest już zdolna do działania. Sojusz, w którym pojedynczy członkowie mogą zablokować decyzje wetem, nie może w godzinie decyzji zdecydować za wszystkich. Stąd przejście na decyzje większością – dla zdolności do działania i konkurencyjności.
Wiele elementów już gdzieś istnieje – często od dziesięcioleci.
Zeznanie podatkowe składa się online w kilka minut. Podatek od nieruchomości liczy się wyłącznie od wartości gruntu, budynki nie są opodatkowane.
Gminy prowadzą szkoły, opiekę i pomoc społeczną. Składki społeczne prawie nie mają znaczenia – państwo opiekuńcze opłacane jest z podatków.
Wpływy z opłaty za CO₂ wracają do wszystkich mieszkańców w równych częściach, zaliczane na poczet składki zdrowotnej. Gminy same ustalają swoje podatki.
Każdy mieszkaniec otrzymuje raz w roku udział we wspólnym funduszu, bez badania dochodów. Od ponad czterdziestu lat.
Pracodawcy obowiązkowo wpłacają na własne konto emerytalne każdego pracownika (superannuation); pieniądze należą do konta, nie do państwa. Od lipca 2025 to 12% płacy.
Z 18,5% składki emerytalnej 2,5 punktu trafia do emerytury premiowej na indywidualnym koncie. Każdy sam wybiera fundusze; kto nie wybierze, jest w państwowym funduszu domyślnym.
Dach nie jest zamkniętym kręgiem, lecz ofertą. Plan jest wyliczony dla 30 państw Europy (UE, Norwegia, Islandia, Szwajcaria) liczących 465,6 mln ludzi – możliwi są też partnerzy spoza nich. Wybierz sam: od liczby ludności Stanów Zjednoczonych nowy sojusz gra w tej samej lidze.
Niezwiązane jednomyślnością traktatów UE: dla Wielkiej Brytanii klub byłby przystąpieniem, a nie złamaniem traktatów – i drogą powrotu do wspólnej przestrzeni gospodarczej. Z 69,1 mln ludzi drugi co do wielkości partner.
Ściśle związana z Europą umową handlową CETA, a od 2025 także partnerstwem w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony z UE. 41,7 mln ludzi, wspólne wartości, wspólne zadania.
Niemcy, Wielka Brytania, Francja, Włochy, Hiszpania i Polska razem osiągają wielkość Stanów Zjednoczonych. Każdy kolejny kraj powiększa klub.
Zasady nie są związane z Europą. Pasują wszędzie tam, gdzie zgadzają się wartości: praworządność, demokracja, społeczna gospodarka rynkowa i samorządność gmin i regionów. Ze względu na obecne dane i stan modelu nie zostało to jeszcze dalej opracowane.
Złota Trzecia jest rozwijana niezależnie od partii i grup interesu. Nasze liczby pochodzą z oficjalnych statystyk, każde wyliczenie można sprawdzić, każdy błąd jest jawnie poprawiany. Zapraszamy ekspertów z finansów publicznych, administracji, praktyki samorządowej, prawa i statystyki do podzielenia się wiedzą.